10 de febreiro de 2017

AS PONTES DE POZO NEGRO

O río Asneiro nútrese nas fontes da Pena de Francia e nos mananciais de Rebordecovo (Dozón), descende mainamente polas parroquias de Dozón, Parada e O Sisto. Chega a Pozo Negro, onde despide as terras de Dozón, cun caudal aprezable. Pozo Negro é secularmente lugar de paso. Tres pontes aínda permiten actualmente vadear o río. A menos transitada e coñecida é a da imaxe superior. En ningún lugar conseguín datala, pero apunta reminiscencias medievais. En calquera caso é unha ponte antiga, asentada na banda de Lalín sobre unha pronunciada rocha e confírelle á paraxe un indubidable interese e encanto.
Nos mapas que ofrezo a continuación (do IXG da Xunta) poden advertise e compararse os cambios nas vías de comunicación nos últimos 60 anos. Sobre os mapas aparecen numerados e situados os puntos de interese desta zona:

O río Asneiro forma un val encaixado en Pozo Negro. As ribeiras aparecen engalanadas por un denso e fermoso bosque de galería. A zona reúne unhas condicións naturais de excelencia con bastante biodiversidade, mais lamentamos que teña sido bastante maltratada pola acción humana (vertedoiro de lixo, escombreira, contaminación das augas...).
Baixo estas liñas a ponte construída en 1864, cando se acometeu a primeira estrada entre Ourense e Santiago. Esta ponte era lugar de paso obrigado ata ben entrados os anos 70.
Viaducto de formigón construído nos anos 70, dentro do Plan Redia, para dar paso á moderna N-525.
Tosta que eleva o caudal para dar servizo a un muíño. Na actualidade este pequeno encoro serve de lugar de captación para a unha das estacións de bombeo de Lalín.
Alvariza na banda dereita do río, moi próxima á estrada N-525. A súa existencia testemuña a presenza de osos nesta zona en épocas pretéritas. No mapa de 1956, sinalada co número 5, parece advertirse unha segunda alvariza, que tería sido destruída para dar paso á estrada N-525 (é só un apuntamento especulativo, á vista do que ofrece a vista aérea).
Nesta zona hai varios muíños fariñeiros. O da imaxe, co número 3, encóntrase no fondo dos prados do Sisto. Aquí o río, despois dun curto percorrido desde o seu nacemento, ofrece un aspecto preocupante, pois as augas ao bater nos meandros forma unha escuma que apunta a unha certa contaminación. Por parte de quen coresponda, cabería remediar isto. A auga doce limpa e transparente pronto se converterá nun ben escaso. Daquela aprenderemos a aprezala.
Nos mapas sinalamos co número 7 outro importante muíño.

2 de febreiro de 2017

XENTILICIOS DA COMARCA DE DEZA

Ofrecemos aquí as propostas xentílicas da comarca de Deza que Xosé-Henrique Costas González recolle no seu libro. E comprácenos comprobar as coincidencias co que neste blog propoñiamos hai anos para os xentilicios de Agolada.

O pasado ano 2016, o profesor da Universidade de Vigo, Xosé Henrique Costas, publicaba o libro "Os xentilicios de Galicia". Nel aborda un tema certamente necesitado de ser estudado e divulgado desde unha posición autorizada e con coñecementos filolóxicos: OS XENTILICIOS  (nomes ou adxectivos que derivan dos topónimos para indicar o lugar de orixe dunha persoa) DE GALICIA. El presenta o tema e propón a corrección dos xentilicios coma un cortalumes preventivo fronte ás deformacións e invencións que se teñen producido nos últimos anos neste campo lexicográfico. E responsabiliza destas ocorrencias sen criterio maiormente á prensa de Galicia e a todos aqueles que nunca cuestionaron estes xentilicios aberrantes.
Sabe que as súas propostas son arriscadas e mesmo ousadas, pero abórdaas desde a súa competencia profesional, o coñecemento do idioma, desde o estudo e coas suxestións de significados compañeiros coma Gonzalo Navaza Blanco, presidente da Comisión de Onomástica de Galicia.
Asemade propón que sexan o Seminario de Onomástica da Real Academia Galega, conxuntamente coa Asociación Galega de Onomástica, quen elaboren, fixen e distribúan unha listaxe completa e correcta de xentilicios recomendables, admisibles e inadmisibles. Namentres iso non ocorra, aquí está a súa interesante e meditada proposta.



24 de xaneiro de 2017

PASADO, PRESENTE E FUTURO DA GALICIA RURAL DESPOBOADA

"Quen queira coñecer o futuro, que estude o pasado". 
O pasado da Galicia rural pode resumirse nesta toma aérea de 1956 (en branco e negro), obtida na parroquia de Froufe (O Irixo). Nela vemos tres aldeas (O Alén, Froufe -aldea de Baixo- e Froufe -aldea de Riba-). Entre as tres aldeas, as terras de labor e os prados, dispostos nas ladeiras que verten no río Viñas. Cultivos rotatorios debuxan un minifundio de retículas. Nabeiras e milleirais. Centeeiras e trigás. Porrais e cortiñas. Prados de herba verde e prados da herba seca. Leiras de patacas. O monte circunda os cultivos na parte alta das ladeiras. Chousas e zarras. Tenzas e estivadas. E para articular este puzle ábrense camiños e congostras expeditos e en uso. E algo que a imaxe non permite ver son as pontellas e os muíños aínda activos. A case totalidade das vivendas, habitadas por familias de ampla prole. Varias xeracións animan as casas e os rueiros cos seus diarios trafegos. A aldea latexa viva na autarquía e na escaseza. Pero latexa cos seus traballos, coas súas inquedanzas, coas súas festas e alegrías, coas súas expectativas insatisfeitas. Pero aínda latexa.

 Corenta e oito anos despois (o presente) IXG da Xunta obtivo esta imaxe (en cor) dos mesmos lugares. O Alén (con toda a súa carga semántica) hai décadas que dorme no silencio do abandono, do éxodo imparable. En Froufe, nas dúas aldeas, só sete persoas e catro chemineas fumegando. A actividade agraria é case imperceptible. E nese contexto prodúcese o avance inexorable das matogueiras e do bosque. A natureza, sempre sabia, recupera o terreo que séculos atrás lle fora roturado. Máis sabia aínda: prescinde da man humana e recupérase espontaneamente con árbores e vexetación autóctona. O carballo e o acivro capitanean esta colonización. No sotobosque destacan o espiño albar e a xilbarbeira.
A aldea de O Alén, solitaria e abandonada, entrégase resignada á deglutición das silveiras e das hedras. Os tellados sucumben ante a lei da gravidade e a forza dos meteoros. Un día serán ruínas que alguén no futuro quizais convirta en obxecto dunha escavación arqueolóxica. Triste realidade a das aldeas abandonadas, mitigada tan só pola paz e a serenidade que se respira no entorno boscoso que as fagocita.
O anteriormente exposto é o resultado de corenta e oito anos de abandono paulatino. O futuro podemos intuílo trazando unha liña recta que una os dous puntos anteriores e prolongándoa na liña do tempo. Iso permitiranos coñecer a dirección. Quizais a velocidade vaia en progresión xeométrica, onde ata agora fora aritmética.
É esta a Galicia que planeamos? E a Galicia que queremos? Territorios secularmente habitados convertidos en bosque impracticable e deshumanizado? De non variar  o rumbo, esa parece ser a meta á que chegaremos.

11 de xaneiro de 2017

ACTIVIDADES RECENTES DO COLECTIVO BALUARTE

Desde o inicio o Colectivo Baluarte propuxo levar a cabo unha xestión pausada e constante para conquerir a definitiva restauración dos Pendellos de Agolada e procurar botar a andar un mesón-restaurante-cafetería, un centro expositivo das feiras e recuperar a feira dentro das antigas construcións. É dicir, recuperar o restaurado para o uso permanente.

As últimas actividades desenroladas para conquerir esa meta foron:

- Un encontro-coloquio cos arquitectos Manuel Gallego Jorreto, Luz Paz Agras e Luís Gil Pita o pasado 12 de novembro.

- A elaboración dun amplo documento-informe para presentar nas diferentes instancias onde recabemos axudas.

- Solicitude de audiencia na Presidencia da Deputación de Pontevedra (que é a propietaria dos edificios restaurados nos Pendellos) e na Presidencia da Comisión Informativa de Cultura da devandita Deputación, na data de 2 de decembro de 2016. Seguimos a esperar a resposta desta Administración.

RESUMO DE IDEAS RECOLLIDAS NO ENCONTRO COS ARQUITECTOS:

- A xestión do recinto dos Pendellos excede con moito a capacidade do Concello de Agolada. Isto ten que ser competencia dun organismo supramunicipal, quizais un Padroado rector.

- Cómpre destacar a enorme potencia da arquitectura deste recinto.

- É recomendable confiar as solucións construtivas e restauradoras aos técnicos e profesionais da arquitectura.

- Cómpre meditar ben se compensa unha obra antes de acometela.

- A Cabaleriza non nos parece unha compra prioritaria, si protexela no PXOM. De momento tedes moito contedor para encher.

- Isto é un mercado, ten que seguir sendo un mercado, iso si actualizándoo e introducindo nel algunhas actividades contemporáneas.

- A feira debe ter cabida aquí (nos Pendellos).

- Isto debe funcionar máis ca un día no mes.

- O Museo das Feiras debe abordarse para esta feira e este recinto e facelo extensivo a todas as feiras de Galicia.

Manuel Gallego Jorreto: "O chan (o novo) está ben, os dous están ben e poden convivir perfectamente. O importante non é o chan. A min gústame máis o vello, pero se debe prevalecer o criterio da mobilidade, entón hai que recorrer a estas ou outras solucións"

- Os Pendellos son un ben patrimonial non só de Agolada. Estes son os pendellos de Galicia, é un ben cultural do pobo galego.

30 de decembro de 2016

MEMORIAS DUN VALOUTÉS (XVII): DAVID DE NEGRO DE VILARIÑO

RELATO AUTOBIOGRÁFICO DE JOSÉ ANTONIO FERNÁNDEZ SUCASAS, ONDE NARRA AS VIVENCIAS DA SÚA INFANCIA E XUVENTUDE NA SÚA ALDEA NATAL: VILARIÑO (AGOLADA). 

Para concluír con esta exposición de "valouteses notables", imos presentar a un radicalmente distinto, cuxa característica máis importante sería o humanismo.
A súa popularidade viña precisamente de ser un home de moitas e brillantes ideas, pero tamén de moito realismo, con solucións extraordinariamente eficaces en case todos os campos. Moi sabio e moi humano. Era David de Negro de Vilariño.
Era frecuente no pobo oír a calquera veciño que reclamaba a súa presenza cando se atopaba nunha situación difícil. Cunha actitude animada e optimista, prestaba sempre axuda desinteresada a quen lla solicitase. Era forte física e psiquicamente; sabía facer case de todo, e non lle daba medo enfrontarse a calquera problema por difícil que puidese parecer. Ás veces, impulsado pola súa valentía, afrontaba grandes riscos, meténdose co tractor en lugares case inaccesibles, con perigo de envorcar, ou levando ao lombo un peso que case ninguén se atrevía a cargar.
Raramente fracasaba: a súa tenacidade levábao a saír case sempre airoso e a conseguir o que se propoñía. Non se daba nunca por vencido, e ata transmitía o seu brío e empuxe aos que estaban traballando ao seu carón. Non desfalecía á hora de aplicar unha cura de urxencia a un accidentado ou trasladalo rapidamente ao hospital. Se collía unha máquina estropeada, cando xa os mecánicos desistiran de arranxala, el furgaba ata botala andar.
Era tremendamente sufrido: se se golpeaba traballando, parecía coma se non sentise a dor, non se queixaba e seguía adiante con toda a coraxe ata acabar. Daba a impresión de que non tiña mágoa do seu corpo, e, dende logo, antepoñía o ben que puidese facer aos demais ao dano que el mesmo puidese sufrir. Aplicaríaselle con xustiza aquilo de que facía ben ata sen pedirllo e non miraba a quen: en calquera traballo agrícola axudaba rendendo como o que máis; onde houbese un enfermo, alí se presentaba para colaborar e aconsellar.
Tiña fama de teimudo. Cando se lle metía unha cousa na cabeza insistía unha e outra vez nos seus razoamentos, sen admitir a razón do contrario. Gustáballe discutir con todo o seu xenio, buscando incluso os temas máis polémicos: a orixe do home, as reformas na agricultura, a política, a economía, a medicina... E exemplificaba os debates con experiencias súas ou historias que el coñecía. A súa gran virtude neste terreo era que nunca se enfadaba nin gardaba rancor a ninguén; aínda que expuxese as súas razóns coa maior enerxía para convencer ao outro, terminada a discusión, acababa todo, e outro día argumentaba de novo isto ou o outro para defender o mesmo caso.
Como case todos os seus conveciños, era, principalmente, labrador, pero tiña moitas outras facetas. Posuía coñecementos de medicina, tanto como curandeiro recomendado infusións ou aplicando ungüentos que el mesmo compoñía como no que podemos denominar medicina tradicional utilizando fármacos. En tempos en que apenas había médicos no medio rural, a xente recorría a el para que lles dese o seu parecer ante unha persoa que se puxo doente, e, sen meterse en profundidades, suxería algún medicamento e unhas normas (gardar cama, non tomar determinados alimentos, etc.). Era un excelente enfermeiro, e ademais de poñer con inmellorable técnica as inxeccións ou facer con inigualable tacto as curas dalgunha ferida, trataba aos enfermos con enorme sensibilidade, polo que lles infundía unha confianza moi grande. Especializouse en enfermidades da pel, algunhas particularmente latosas. Con métodos e produtos da súa propia colleita, curou a moita xente. O seu saber estendíase tamén ao terreo da veterinaria, e por iso o reclamaban tanto para que lles dese un remedio para un porco como para que axudase a unha vaca nun parto difícil, por exemplo.
Na mecánica, outra das súas especialidades, non era menos habilidoso. E ata prefería as máquinas vellas, porque gozaba destripándoas, examinando todos os mecanismos e conseguindo poñer en marcha vellos trastos que, normalmente, aos mecánicos non lles interesaba arranxar, ou non eran capaces. Así poñía a proba o seu enxeño, e se había outras persoas con el dáballes explicacións, discutía con eles, e facíalles ver que era posible o arranxo.
O seu currículo de saberes era máis extenso. Manexaba o coche cando na aldea case ninguén sabía facelo, o tractor e outras máquinas agrícolas; nadaba con soltura; xogaba ás cartas ou ao dominó; era na zona uno dos expertos pescando troitas ou cazando; recorrían a el para labores de apicultura, vinícolas, de ferrería...
Era de talante conservador, amante das tradicións, respetuoso coas crenzas dos antepasados; pero, ao mesmo tempo, mostrábase orixinal e creativo; buscaba solucións novas aos problemas, e si, por exemplo, no mercado non se atopaba unha peza de recambio, el mesmo fabricaba outra equivalente, coa que a máquina podía funcionar. Do mesmo xeito, ideaba artefactos, como apeiros para enganchar ao tractor: arados para o millo ou pequenos guindastres para elevar troncos. Era, en definitiva, un verdadeiro artista. Un gran home.
(A fotografía é da autoría de Ton van Vliet).

23 de decembro de 2016

PENDELLOS DE PAZ. NADAL 2016


Pendellos de Paz. Nadal 2016
Eis o meu saúdo de Nadal para os lectores deste blog. Co meu afecto e consideración participo a paz e a alegría como bens primeiros. E a miña aperta amiga. Os Pendellos de Agolada, obxectivo nas miñas arelas, serven de fondo a este vídeo. Oxalá o vindeiro ano nos traia a nós e aos Pendellos boas novas.

11 de decembro de 2016

AS DIFERENZAS DE 60 ANOS NA XEOGRAFÍA RURAL


As posibilidades que nos ofrece a Xunta co seu amplo catálogo de imaxes permítennos analizar áreas xeográficas concretas e observar os cambios habidos nos últimos 60 anos. Escollín, case ao chou, este fragmento da parroquia de Artoño (Agolada). Nela podemos observar os núcleos poboacionais con moi poucas modificacións. As novas construcións destes 60 últimos anos corresponden maiormente a granxas e palleiras. Tamén se advirte rapidamente a mellora das vías de comunicación, coa aparición do asfalto e a apertura de novas pistas.
Pero o que a min máis me capta a atención é o aumento da masa forestal e a desfiguración do puzle agrario. O minifundismo, case que invariable, e o abandono de algúns eidos favorecen o avance do mato e da masa forestal. Estamos no proceso inverso do que foi a colonización e roturación das terras. O bosque adónase da xeografía, volve a retomar o territorio que de orixe lle correspondía. É iso malo en si mesmo? Vénme a dúbida porque outras zonas láianse da desaparición dos bosques. Aquí o lamento podería entoarse pola perda de terreo agrario conquistado ao longo dos séculos.
Todas as aldeas das imaxes son da parroquia de Artoño, agás Costela que pertence a Bais. Cendoi é unha illa agraria, paradigma das vilas primixenias, unha soa casa coas súas construcións adxectivas, rodeada de leiras e prados no inmediato e o bosque perimetral circundando as terras cultivadas e a soidade do lugar.

9 de decembro de 2016

A PONTEVELLA (CARMOEGA)

Con reiterada frecuencia comprobo como a toponimia e a microtoponimia aportan datos de interese para reconstruír o pasado e tecer a historia que o tempo se encargou de borrar. Na parroquia agoladesa de Carmoega temos un microtopónimo co que designamos unha fincas de monte, situadas a carón do río Arnego. Chamámoslle a Pontevella. Mais poucos son os que lembran a ponte neste lugar. Si que escoitamos falar dela e mesmo nos sinalan o lugar no que se encontraba. Nunha observación atenta a carón do río mesmo se poden intuír vagamente algúns amoreamentos de pedra dos antigos peares. Hoxe, felizmente, as imaxes tomadas polo exército americano no 1956 permítennos recuperar o aspecto do que nunca puidemos ver ata o de agora.
Pontevella (Ponte Vella). Se se lle chamou Vella era porque había outra máis recente. Non sei desde cando se denomina así o lugar. Carmoega tivo outras dúas pontes antes da data de 1956: a medieval do ano 817 e a construída no 1931 cando era alcalde do concello de Agolada, Primo Castro. Se se compara coa de 1931 (esta sería a Ponte Nova) ten sentido chamarlle á outra a Pontevella. Mais se se compara coa preexistente a 1931 (entendo que tería que ser a medieval) é difícil supoñer que fose anterior a esta. Queda aí a dúbida, xa que non teño elementos para poder resolvela. O que si acado a comprender é para qué se construíu: comunicaba directamente Santandré con Castro, A Igrexa, As Torres, O Casal e o Fondo de Brántega (aldeas da parroquia de Brántega). Só así tería sentido. E loxicamente tamén permitiría acceder a fincas da outra banda do río e o máis importante, acurtaba a distancia á igrexa parroquial, á escola, etc. en algo máis de 600 metros se se compara coa distancia que hai que percorrer pasando pola ponte de 1931.
A ponte cos seus peares de pedra e plataforma de trabes de madeira desapareceu, seica por mor dunha enchente e quizais porque a plataforma non acadaba unha importante altura sobre o río. Dela xa só nos quedan a memoria, o microtopónimo da zona e estas fotos americanas.
(A liña de asteriscos azuis da foto superior está indicando o camiño que ía desde Santandré a Brántega)


5 de decembro de 2016

PENDELLOS DE CARRAPICHANA




Hai veces en que non nos paramos a pensar porque o asunto carece de trascendencia. Matinar en pendellos de feira creo que é un deses asuntos que a poucas persoas lles pode suscitar un pensamento. E con iso tamén é lóxico inferir que moi poucos terán reparado na xeografía dos pendellos, é dicir, qué áreas xeográficas da península albergan estas populares e humildes construcións que naceron por e para o mercadeo.
Portugal ten pendellos, por exemplo estes de Carrapichana. Carrapichana é unha pequena freguesía (269 habitantes) do concelho de Celorico da Beira no distrito de Guarda. Pendellos expositores e bancadas. Construcións moi semellantes na morfoloxía aos que coñecemos aquí en Galicia. Quizais varíen algúns materiais e cores. O resto é un espazo aberto pavimentado co característico lastro tan propio de Portugal.



30 de novembro de 2016

A RIBADULLA ASOLAGADA

 A Coruña e Pontevedra. Santiso e Agolada. Ribadulla e Agra. Son terras que rega o Ulla e que se miran fite a fite desde que a oroxénese as enxendrou. A raza humana, esa especie tan inqueda que todo o muda e transforma, quixo lavarlle a faciana a estas terras de interior bañadas polo Ulla. Naquelas ribeiras pastoreaban, moían, pescaban, vivían. Pero nesa procura insaciable de enerxía eléctrica, xurdiu a principios dos anos 60 do pasado século a idea de construír o encoro de Portodemouros. E así as terras ribeireñas do Ulla de Vila de Cruces, Arzúa, Santiso e Agolada sufriron o asolagamento dunha parte dos seus vales. Medrou a auga e apareceu un mar interior. Brocos e Ribadulla viron as súas aldeas mutiladas e inundadas. Todo cambiou. As aldeas sufriron a extirpación brutal das vivendas, as igrexas, os cemiterios, os eidos. E a auga engordou para crear incomunicación. O tempo cura todo, pero naqueles primeiros anos abundaron os sentimentos afogados.
A través destas imaxes, conseguidas no CDIX, quero recuperar a fisionomía do que perdemos. Na foto de 1956, do voo americano, aínda vemos a Ribadulla vella, a ponte, os muíños do Beseña, os muíños de Emilio Fociños (Emilio de Agra), a presa do muíño e a tosta Ulla arriba, o val, a igrexa, o cemiterio de Ribadulla...


A última tarde do ano 2007, cando Portodemouros estiñaba, andei na procura destas imaxes que nos reconciliasen co pasado. Para recuperar a memoria do que foi e alongala cara a posteridade.

Rodeando a igrexa de Ribadulla estaba o cemiterio. Os defuntos ou as súas cinzas foron trasladados ao cemiterio novo, pero quedou un nicho feito de formigón. Aí está, aínda podrecendo baixo a auga. Da igrexa, só una leve sombra de cascallos. 


Eis a terra regañada, erma, sedenta.
Só os que naceron nestas aldeas saben ben o que é a nostalxia.

21 de outubro de 2016

VINTE ANOS DUNHA MANIFESTACIÓN EN AGOLADA

En marzo de 1996  o panorama educativo vivía horas de incertidume. A EXB daba paso a Primaria e Secundaria e iso implicaba unha reorganización dos centros educativos. As vilas que tiñan certa entidade reclamaban que ademais de Infantil e Primaria tamén se impartise a Secundaria para non obrigar ao alumnado a longos desprazamentos cara outras vilas máis distantes.
Agolada manifestouse (un feito moi infrecuente) para demandar a ESO, que de inicio non lle fora concedida. Rodeiro, vila veciña, tiña unha poboación semellante e acadara un Centro Público Integrado. Iso considerouse un agravio comparativo. Despois da manifestación e coas xestións políticas que de seguro que se fixeron, Agolada conseguía que o Primeiro Ciclo de Secundaria permanecese no Colexio da vila, de maneira provisional.
Agora, analizado na distancia dos 20 anos transcorridos, só se me ocorre pensar que os froitos colleitados quizais non fosen proporcionados ao esforzo realizado, pois xa hai preto de dez anos que o Primeiro Ciclo da ESO se imparte en Lalín para os alumnos de Agolada. E o devalo escolar non só afecta á Secundaria senón que tamén merma notoriamente o alumnado de Primaria.
Pero, a principal reflexión que me inspiran as imaxes da hemeroteca é un lamento pola constatación do declive demográfico aqualatense. Na actualidade é difícil chegar a congregar tanta xente como a que se observa nas imaxes. E sempre me xurden  preguntas: por que nos extinguimos? Que estamos a facer indebidamente para non dar atallado a sangría poboacional actual? Por que non nacen máis nenos? Que podemos facer os cidadáns? Que deben facer os políticos (locais e autonómicos)?
A visión destas imaxes só me inspira nostalxia,  impotencia e pena. Dóeme ver como a vila que acolleu a miña nenez languidece e esmorece, dóeme o estoicismo e a inacción dos que deberían ser os líderes que reconducisen a situación. E dóeme que por moito que eu escriba e por máis literatura que lle poña, consiga sequera axudar unha miguiña a evitar este suicidio colectivo.

16 de outubro de 2016

A RESTAURACIÓN DOS PENDELLOS EN IMAXES (2004-2016)

 Todo proceso restaurador é complexo. Os Pendellos de Agolada forman un barrio que alberga as orixinais construcións da feira, necesitadas dunha total recuperación. A súa restauración está resultando unha tarefa ímproba non exenta de controversias. Todos os cidadáns levamos dentro un "arquitecto en potencia" e cadaquén ten a súa idea particular de como acometer as obras de restauración. Iso en si mesmo xa é unha grande conquista: antano había un importante sector da poboación partidario de arrasar todas as construcións e abrir rúas con solares. Afortunadamente iso conseguiuse frear. E como non existe ningunha restauración a gusto de todos, pois a Deputación de Pontevedra e a Consellería de Cultura (xusto a quen lles corresponde) adoptaron as decisións pertinentes: encargo a un equipo de arquitectos para a redacción do proxecto baixo a tutela e filtro do Instituto de Conservación e Restauración de Bens de Interese Cultural. E o resultado é o que ofrezo hoxe nalgunhas das moitas imaxes que iremos constrastando en sucesivas entradas.
Era mediados de 2004 cando un grupo de animosos aqualatenses nos organizamos para crear a Asociación Amigos dos Pendellos co elevado obxectivo de procurar mellor destino a este singular esapazo arquitectónico de feira. Nos primeiros de xuño daquel mesmo 2004, coa inestimable axuda da miña cámara Olympus 765-UZ, tomaba 147 imaxes  que quería que servisen de acta notarial do statu quo dos Pendellos. Hoxe, despois de varias fases no proceso de restauración, ofrécennos un clarificador contraste coas fotografías tomadas coa mesma cámara o pasado venres 14 de outubro, para apreciar as melloras conseguidas.










Na actualidade, despois de moitas vicisitudes (non todas positivas e agradables), o Colectivo Baluarte dos Pendellos, nacido cando xa Amigos dos Pendellos levaba tres anos extinguido e liquidado, enarbora de novo a bandeira reivindicativa da completa restauración do recinto. Sabemos das dificultades e porén, iso non nos desanima. A peor derrota é lamentar no futuro non telo intentado.