13 de xaneiro de 2018

VICISITUDES CONSTRUTIVAS DUN PENDELLO

Na entrada do Paseo da Parranda dos Pendellos de Agolada está este pendello-comedor. Con anterioridade a 1979, data do derrubamento e ancheamento desta rúa, o pendello presentaba o aspecto da imaxe superior.
Amigos dos Pendellos foi unha asociación de carácter cívico-cultural que naceu nunha reunión de media ducia de persoas no café de Ricardo, en maio de 2004. A principios de xuño tivemos a primeira asemblea constitutiva. A miña primeira aportación, como vocal da Directiva, a aquela empresa foi certificar mediante acta fotográfica o statu quo do recinto. Por aquilo de saber de onde partimos e poder despois observar o traxeto percorrido. Das imaxes que tomei naquel momento esta recolle un fragmento do mesmo pendello-comedor que aquí comentamos.
O día de Santa Lucía de 2017 observei este contedor na Parranda e comprobei que se iniciaban as obras de restauración deste pendello tan necesitado de recuperar o seu aspecto orixinal.
As obras foron dándolle forma ao longo de decembro. A cheminea é anuncio da futura cociña.
O pasado xoves, 11 de xaneiro, na anoitecida presentaba este aspecto. Aínda por concluír as obras, felicitámonos por ver lucir de novo o esplendor da pedra ollando o Paseo da Parranda.
Agardamos que aínda que sexa aos poucos, sigamos nas tarefas de restauración dos pendellos deteriorados, de reposición do derrubado (pendellos-expositores da Parranda), de compra de pendellos privados que estean en venda...
E finalmente, procurarllle moita actividade comercial, cultural, festiva a este recinto.

12 de xaneiro de 2018

DÚAS IMAXES DO MESMO PENDELLO

1970
 2017
Aproveito a fotografía que publica hoxe José Ramón Pérez Salgado para establecer un contraste clarificador entre as dúas imaxes separadas por 47 anos de alteracións nas construcións do antigo mercado de Agolada. Sempre é importante saber de onde vimos, o que fomos, para reencontrarnos co futuro mellorado, que tanto ansiamos.
En ningunha das dúas fotos aparece o pendello-expositor que miraba á rúa Constitución. Xa se tirara para darlle anchura de tractor á rúa en detrimento da anchura anterior, propia dos carros. Si se advirte o oco na pedra, baixo a sopena, do arrinque dos pontóns que soportaban o tellado.

10 de xaneiro de 2018

XANTAR EN BRÁNTEGA

Chegas a Brántega para asistir a unha daquelas misións relixiosas que dirixían habitualmente os frades. A misión celébrase na carballeira-souto que se sitúa entre a capela da Cruz, o aserradoiro e os pendellos da feira. Asistes aos actos da mañá. Viñeches desde unha parroquia veciña. Outra xente trouxo víveres e xantará de campo na carballeira. Ti sabes que en Brántega hai catro ou cinco tabernas nas que comer. E decides xantar na de Jaime de Fermina, na taberna vella. Na sobremesa reparas en Manuel Galego Iglesias que trae a cámara de fotos. E pídeslle un retrato. E velaquí, cincuenta e cinco anos despois, a túa ollada, traducida en bites, é capaz de traspasar a pantalla do ordenador e de falarme dese ínfimo anaco da mínima historia dunha pequena aldea da Galicia central.

9 de xaneiro de 2018

ENERXÍAS ALTERNATIVAS

Son dos que apoio a investigación e uso das enerxías renovables, como moita outra xente. Pero tamén vou dicir que nunha recente viaxe polos lugares que aparecen aquí fotografados sorprendéronme estes aeroxeradores domésticos e as placas fotovoltaicas colocadas sobre o tellado dunha granxa (arriba) e mesmo no medio dun prado (seguinte imaxe). Todos estes trebellos parecen destinados a proveer de enerxía a respectivas granxas, o cal supoño que lles reportará un aforro económico notable. Iso non me sorprende, cabe na miña lóxica.
A sorpresa causáronma  os terreos de cultivo ou pasteiros ocupados por torretas e plataformas de formigón para apoiar as placas fotovoltaicas. Un pensamento inmediato, sen adentrarse en reflexións profundas, asociou estas enerxías alternativas coa inexorable realidade de aldeas en semiabandono que circunda estas instalacións.
Quizais non quede outra "alternativa": plantar torretas e placas solares e colleitar voltios no canto de nabos ou cereal. Irá por aí a solución ao despoboamento? Ganará o rural atractivo para captar poboación? Daremos asimilado tanto cambio? Chegaremos a competir por ver quen ostenta a torreta máis alta? (Advírtase que nalgunhas aldeas hai labregos que ansían posuír o tractor máis grande e de máis cabalos e non por ser este necesario).
E por último, quedan outras "alternativas"?



5 de xaneiro de 2018

SARANDESES


O apelido Sarandeses pode considerarse como endémico de Agolada. O máis xenuíno e singular. Singularizar foi sempre a función esencial dos apelidos. Nas parroquias agoladesas de Ferreiroa e Brántega abundan os apelidos Sarandeses.
Varios autores, incluído o estudo de G. Hermo, abordan a análise etimolóxica dos topónimos de base Sarand- (Sarandeses, Sarandín, Sarandón e Sarandós) e Serant- (Serantellos e Serantes).
Segundo Boullón Agrelo, tería unha "orixe na base celta *sar- 'auga', presente no nome dos ríos Sar e Sarela, ou no topónimo "Sarria"; a terminación -andeses/ -antes aludiría á posible relación con nomes étnicos prerromanos. Significaría, xa que logo, 'habitantes do río, da ribeira ou da lagoa' (cf. A. Boullón, 1999. "Antroponimia medieval galega (ss. VII-XII)").
Na fotografía temos dous curmáns, descendentes da fidalguía Sarandeses con solar en Ferreiroa e ancestros en Moas (Brántega). As respectivas biografías ata acadar a xuventude posúen fondas raíces n'Agolada da feira grande. Posteriormente a traxectoria laboral situaríaos na Coruña e en Madrid respectivamente.
Á primeira etapa, na vila dos Pendellos, corresponde a fotografía que Manuel Galego Iglesias lles fixera en 1963.
Ambos os dous son amigos meus da infancia e xuventude. Poucas veces tiven ocasión de facerlles un agasallo. E menos no día de Reis. Vaia como tal esta reliquia gráfica.
Neste mapa cartográfico do apelido Sarandeses en Galicia aprézase o predominio deste apelativo en Agolada. Ademais sabemos que a presenza de Sarandeses noutros concellos galegos son, en bastantes casos,  xente oriúnda de Agolada.

4 de xaneiro de 2018

MOZOS DE SAN PAIO

En San Paio de Bais (Agolada) nos primeiros anos 60 non era habitual a presenza dunha cámara fotográfica. Había que aproveitar algunha cerimonia á que acudise un fotógrafo para retratarse. Manuel Galego acudiu nesta ocasión para facer unha pequena reportaxe dun casamento. Ademais dos noivos, outros familiares e veciños solicitaron unha instantánea que perpetuase a imaxe das persoas. Ese era case sempre o motivo dunha foto. Era vital manter a memoria do que somos, para lembrar no futuro quen fomos.  E así, estes sete mozos, ou seis máis un, compoñen a figura, entrelázanse nun bloque compacto e axustan a mirada para ollar alegres cara o mañá custodiado no interior da cámara. O fotógrafo actúa de fidel notario do momento, mide a luz, enfoca as lentes, busca o encuadre apropiado, escolle a fonte-lavadoiro da aldea de fondo sen que lles reste protagonismo aos suxeitos e enmárcaos no seu contexto inmediato. Medio século despois aínda podemos intuír a trascendencia do momento. Tamén o orgullo da moza que viste delantal de gala pois acaba de servir no banquete da voda.

31 de decembro de 2017

POR UN ANO 2018 ESPERANZADOR


Para felicitar o Ano Novo non tiven que pensar moito a imaxe que ía escoller. Hai tres días, desde Vigo, Manoel da Costa Pardo envioume esta foto obtida por el no Paseo da Parranda, nos Pendellos de Agolada, alá a finais dos anos 70. Por fermosa e por inédita quero difundila e compartila. E porque nela se recolle ese espazo que moitos ansiamos ver recuperado como rúa e ámbito da feira. Porque non hai maneira de apearnos da idea de que namentres isto non se vexa restituído, o antigo mercado estará mancado, ferido, desprovisto da súa esencia íntegra.
Agora mesmo hai dous pendellos-comedor con obras de restauración. E alegrámonos moito con iso. Mais, este último pulo debe culminarse co necesario impulso ao Paseo da Parranda, cos seus pendellos-expositores en ámbalas dúas beiras da rúa. Queremos pendellos para usalos, non só para velos. E porque Galicia debe mirar neste recinto o seu pasado das feiras tradicionais conxugado cos novos usos actuais.
O dito, feliz ano, que veña con boas novas para todos. Tamén para os Pendellos.

28 de decembro de 2017

NENOS E MOCIÑOS DE AGOLADA NUNHA PRIMEIRA COMUÑÓN


Trinta e seis nenos, adolescentes e mociños de Agolada, nunha xornada festiva, de primeira comuñón. Todos ben enfeitadiños e con roupa de domingo. Era motivo abondo para retratarse en grupo e deixar este recordo para a posteridade e para amosar o brío demográfico daquela viliña dos Pendellos nos primeiros anos 60. Así lucían na Praza da Feira, a carón do bar de Ricardo.
Estou convencido de que os seguidores de Agolada agradecerán esta imaxe, coa mesma ilusión con que eu a recibín. Para eles especialmente púxenlles números a cada un dos retratados para que xoguedes a poñerlles nomes ás caras. O número 15 vainos ter que dar máis pistas, porque co que se ve na imaxe non abonda.
P. S. Esta e moitas outras fotografías do período 1962-1964, da autoría de Manuel Galego Iglesias van ser proxectadas no auditorio de Agolada nun acto cultural organizado por Bico da Balouta, na primeira semana de febreiro de 2018.

27 de decembro de 2017

CRUCEIROS AOS QUE LLES DISPUTAN O SEU ESPAZO

Poucas persoas discutirán o valor monumental e simbólico dos cruceiros. Forman parte íntima das nosas encrucilladas,  santifican os adros, adornan os campos da festa, escoltan os vieiros, presiden as prazas principais, conmemoran feitos varios... Forman parte do noso imaxinario popular.
Este patrimonio da arquitectura popular non sempre é considerado adecuadamente. Desde que se iniciara a construción dos modernos camiños, estradas e prazas ao longo dos últimos setenta anos, estes monumentos están a experimentar ameazas de diferentes causas: destrución, case sempre involuntaria e fortuíta; deslocalización do seu emprazamento orixinal; construcións improcedentes no seu entorno... Este último é o caso que afecta a varios cruceiros da parroquia de Borraxeiros. E poño esta parroquia de exemplo como podería poñer moitas outras.
Na imaxe de arriba vemos o cruceiro procesional da parroquia, con pousadoiro e sen iconografía. A colocación dunha farola metálica ao seu carón non parece unha idea con "moitas luces". Un e outro réstanse protagonismo.
Este cruceiro, sito en Couso de Baixo creo que tivo que ser removido cando se construíu a estrada asfaltada. Posteriormente construíuse detrás un depósito de auga cun caseto de bloques que afean e minimizan a monumentalidade pétrea da cruz.
Estas dúas últimas imaxes, tomadas o mesmo día e á mesma hora e coa mesma luz explican como os controis da cámara poden operar luces tan opostas. Pero non é este o tema. Na primeira quero reflectir o entorno visual do cruceiro fortemente contaminado pola intrusión en competencia polo espazo aéreo do transformador, os cables e a torreta do tendido eléctrico.
Nestoutra quero ofrecer a mellor imaxe do cruceiro de Sión, que é así como se denomina, situado a carón da estradiña que comunica O Quinteiro con Vilanova.  A imaxe quixen ofrecela con toda a súa luz e cor natural. Un encuadre distinto e un pouco de retoque fotográfico para eliminar a presenza do cableado aéreo e temos o monumento en todo o seu esplendor, o que xa posuía no momento en que foi construído. Esplendor monumental, relixioso, plástico e histórico.
Cun pouquiño máis de sensibilidade por este patrimonio todos sairemos ganando. Os cruceiros tamén.

25 de decembro de 2017

DÍA DA FESTA DA CRUZ NA FEIRANOVA - BRÁNTEGA - AGOLADA

    Manuel Galego asisitiu na Feiranova de Brántega a principios dos anos 60 do pasado século á festa da Cruz. Alí retratou a procesión relixiosa, varias familias e fotos de grupos diversos. Todas feitas ante a demanda dos diferentes clientes. Mais a imaxe que hoxe ofrecemos aquí está tirada con total espontaneidade, nesa necesidade que todos os fotógrafos senten de querer atrapar o momento para a memoria propia e a da posteridade. Intuíndo que nese espazo e nesa escena hai unha pequena trascendencia.
    Aquí recolle ese momento que media entre os actos relixiosos e o prolongado xantar familiar. O vecindario acode a un dos bares que rodeaban o campo da feira (a feira do 26 naqueles anos estaba a piques de expirar definitivamente). Varios nenos, todos de pé, e dous adultos sedentes (os sedentos eran os que estaban dentro) repousan na sombra evitando o sol do ecuador de setembro. A porta do bar de Fermina ou de Jaime de Fermina ábrese para os moitos clientes que naqueles tempos "abeberaban" nesta cantina. E os canzorros proxectando longas sombras oblicuas e agardando pola promesa dunha solaina apracible.
P.S. Sentado, á beira da porta, D. Ulrico Sarandeses, natural da Feiranova (Brántega). De pé, entre os nenos, mirando ao frente e con gravata, José Luís Castro Taboada, natural de Merlín.

23 de decembro de 2017

RENACEN PENDELLOS

Hai poucos días traía aquí noticia do incio das obras de restauración de dous pendellos-comedor. Hoxe xa podemos ver algún avance nas mesmas. Aledámonos outra vez máis de ver esta arquitectura recuperada para os usos actuais, renacida en ave fénix. 
Estas obras supoñen un avance máis, pequeno, pero tamén importante para conquerir a ansiada restauración íntegra do vello mercado da feira. Queda unha porcentaxe baixa de edificios por recuperar. E destes, a case totalidade aínda están en mans privadas. Cando estes pendellos luzan no seu esplendor restaurado, o paso seguinte creo que consistiría en focalizar todos os esforzos na recuperación do Paseo da Parranda e a continuación todo debería orientarse a tirarlle o máximo proveito ás diferentes construcións: mesóns, cafetería, tendas, feira, eventos, actos culturais, exposicións, concertos... Con programación diferenciada de actos periódicos por un lado e actos discrecionais polo outro.
Cómpre rendibilizar o investimento que se fixo nos Pendellos, cantidade que está preto dos dous millóns de euros. A infrautilización ou o abandono nin son desexables nin coherentes co esforzo económico das arcas públicas.

22 de decembro de 2017

FELIZ NADAL 2017

Con afecto e agradecemento aos seguidores desta páxina, desexámoslles felicidade e ventura neste Nadal e no vindeiro ano.